2018(e)ko maiatzaren 25(a), ostirala




 ESKULARRU BELTZAK,CASTING-A 
                  JASONE OSORO


 Batetik Beire, Lete eta Kar. Bestetik Baba, Linda eta Beyonce. Institutuko bi talde, aurrez aurre. Oraingoan, berriz, telebistako saio baterako casting-a dela-eta sortuko dira norgehiagoka eta istiluak, bere dohainekin nor nabarmenduko, telebistako arduradunek nor hautatuko. Tartean, mozorro-festa bat ere egongo da, kontzertu eta guzti. Eta Babak boxeolariaren eskularru beltzak jantziko ditu berriz ere, ringera itzultzeko. Hainbat beldur eta ikara gainditu beharko dituzte protagonistek, bizitzako bidegurutze eta zalantzen aurrean, zirt ala zart, aurrera egitek

2018(e)ko apirilaren 16(a), astelehena





TXIMELETAREN OIHUA. Jordi Sierra i Fabra


Bishrrek eta Mussyk hamalau urte dituzte, eta lubaki bateko zuloan bizi dira. Goizero, janaria aurkitzeko asmoz, hildakoz betetako euren hiri hustuan zehar ibili behar dute, hondakin artean. Hiriaz bestalde zain dute Jawhar, lehen maisua zena eta orain mugimendu armatu baten burua dena. Hark janaria emango die eta euren misioa gogoraraziko die, hamabi urteko Abbasekin bete beharko dutena: euren lagunak hiltzen ari den frankotiratzailea aurkitzea.

IZARRETARA BIDEAN ZIHOAN TXAKURRA. HENNING MANKELL


Henning Mankell-en narrazio poetiko sakon eta hunkigarri honek mutiko gazte baten bakardadea kontatzen du; amak etxea utzi eta itsasaldeko herri batera alde egin zuen. Harrezkero Joel aitarekin bizi da; baina aita lanean dago beti, lagun berri bat ere egin du azkenaldi honetan, eta horrek areagotu egin du mutilaren bakardade sentipena. Baina bizitzarako gogortu beharra dauka Joelek... Gauzak horrela, izarretara bidean zihoan txakurra ikusten du leihoaz bestaldean. Urrutiko itsaserrira al zihoan txakurra? Egunen batean, handiagoa denean, hara joan nahiko luke berak ere...Izarretara bidean zihoan txakurra idazle bikain baten lana da: gazteentzat idatzitako eleberri honek Gazte Literaturako liburu onenari eman ohi zaion saria jaso zuen 1990ean Suedian, eta Gazte Liburu onenaren saria 1993an Alemanian.

ESKU LARRU BELTZAK. JASONE OSORO

Beire ingelesa ikasteko udaleku batera bidali dute gurasoek. Bere institutuan gelako liderra
den arren, udalekuan inork ez du aintzat hartzen, eta Baba izeneko mutil misteriotsu batengan aurkituko du babesa, boxeoa ikasteaz gainera.
Etxera itzulita, bere betiko lagun Kar eta Leterekin batera, hirurek osatzen duten Sua
taldea prest dago, berriz ere, institutuko izarrak izan eta egurra emateko, baina badirudi aurtengo ikasturtean gauzak desberdinak izango direla.

2017(e)ko apirilaren 23(a), igandea

ROBERT ETA CLARA SHUMANN

                                                                 

       ROBERT ETA CLARA                    SHUMANN

Robert (1810-1856) eta Clara ( 1819-1896)

Robert Shumann oso gizon isila izan zen, ez zuen asko hitz egiteko joerarik, aldiz puruak erretzea atsegin zuen eta konposatzen zuenean erretzen zuen batez ere. 

Sarritan beste planeta bateko gizakia zela zirudien, burua  amets, fantasia eta poesiaz beterik baitzuen. Liburuak eta irakurtzea musika bezainbeste maitatzen zuen.
Shumann musikari erromantiko bat zen. Bere pentsamendu eta musikak mundu ederrago, dramatiko , magiko  batean sortua zela zirudien, eta inola ere  ez mundu errealean.  Aldiz, beste hainbat kontutan oso praktikoa zen eta irabazten eta gastatzen zuenaren kontu zehatzak idazten zituen bere koadernoetan. Behar bada bere aita Agustengatik zetorkion jarrera hori. Bere aita, editorea, eta liburugilea zen;  eta berak pasioz betetako nobelak , nobela estralurtarrak ,baina baita ere zuzenbideen liburu bat idatzi zituen.  Gaur egungo “paginas amarillas” en antzeko zerbait,  Roberti 16 urte zituela  aita hil zitzaion eta amaren ardurapean geratu zen. Amak Zuzenbidea ikastera behartu zuen nahiz eta berak  idazle eta konpositore izan nahi. Baina 19 urteekin  Friedrick Wieck piano irakaslea ezagutu zuten eta honek  bere etxera eraman zuen pianoa ikastera.
Wieck irakasleak alaba bat zuen Clara izenekoa. Robert beraien etxera joan zenean, Clarak  11 urte zituen eta jada  piano-jole bikaina zen.  Bere aita arro zegoen bere alabaz. Robert ibilalditxoak egitera irteten zenean, izarrak txoriak, zuhaitzak eta loreak  buruan zituela, Clara bere atzetik joaten zen lurrera begira eta  atorratik eusten zion harri handiren  bat ikusten zuenean. Eta ondorengoa ba…. Clara handitu zen eta Robert ohartu zen  Clara ez zegoela batere gaizki eta… maitemindu egin ziren.

 Wieck aitari ez zitzaion batere gustatu eta izugarri haserretu zen ez baitzegoen hori bere planetan: diru gehiegirik ez zuen, dezente edaten zuen eta oso arraroa zen gizon bat  ez zuen nahi bere alabarentzat.
Baina Robertek ez zuen amore eman, izugarri tristatu bazen ere  bere ikasketak hobetzen buru-belarri jardun zuen;  hainbeste , non behatzak luzatzeko makina bat asmatu zuen, eta ondorioz bere behatzak izorratu zituen eta ezin izan zuen gehiago pianorik jo. Aldiz, bere konposizioak  eta idazlanak izena eta maila hartzen hasi ziren. Musika aldizkari bat sortu zuen, hainbat artikulu idazten zituen eta  kritiko  fama ona hartu zuen. Gainera, Clara inspirazio bezala hartuta  pianorako piezak idatzi zituen.


RENANA EDO 3. SINFONIA



Clarak borroka baten erdian aurkitzen zuen bere burua. Alde batetik, bere alabarengan izugarrizko eragina  zuen aita zegoen, izaera eta jarrera  gogor xamarrak zituena( Clararen amak  bere senarra aspaldian utzi zuen ). Eta bestetik, Robert neurotikoa ,baina maite zuena. Ezin zutenez elkar ikusi  idatziz mantendu zuten beraien arteko harremana. Maitaleek aita  epaitegira eraman zuten ezkontzeko baimena eskatzeko eta irabazi egin zuten.

Ezkondu eta pozik bizi ziren , baina laster iritsi ziren arazoak.  Clarak kontzertuak ematen jarraitu nahi zuen, baina Robertek etxean geratu, umeak eduki eta hauek zaintzea nahi zuen.
Roberti ez zitzaion bidaiatzea gustatzen , konposatzeko lasaitasuna behar zuen,  eta emakume batek garai haietan ezin zuen bakarrik bidaiatu  (ez zegoen ondo ikusia  senarrik gabe  bidaiatzea). Ondorioz, Clara munduko pianistarik  onenetakoa  kontzertuak ezin eskaini gelditu zen.
Hala eta guztiz ere elkarrekin jarraitu zuten eta zazpi seme-alaba izan zituzten.
 Robertek 34 urte zituela depresioan erortzen hasi zen eta aldaketa bat behar zuela pentsatuz egunkaria saldu eta Dresdera joan ziren eta han idatzi zuen bere opera bakarra “ Genoveva"
40 urte zituela Dusseldorf hiriko  musika  zuzendari izendatu zuten , hau da,  hiriko orkestra eta abesbatzak zuzendu behar zituen eta besteei erakutsi nola interpretatu. Baina irakastea ere ez zen bere indargunea. Zuzendari izan da ere giza harremanak lantzea oso zaila egiten zitzaion, jendearekin harremanetan  egotea oso lan zaila zen beretzat, ez zuen apenas hitzik egiten.  Noski postutik kendu zuten.

Garai haietan gazte baten bisita jaso zuten eta familia guztia beraz maitemindu zen. Umeentzat ,  akrobazia ikaragarriak egiten zituen gaztea zen; Robertek , konpositore bikain bat antzeman zuen  eta Clararentzat, gazte  benetan ederra zen. Brahms zen gazte hura.



SCHUMANNEN MAITASUN KANTUAK



Robert erotzen  hasi zen eta psikiatriko batean amaitu zuen. Clarak ezin zuen bisitatu ,medikuek ez baitzioten aholkatzen. Brahms zen Robert bisitatzen zuen bakarra.
Orduan Clara bidaiatzen eta kontzertuak eskaintzen hasi zen.  Brahms eta Clara  maitemindu  egin ziren .
Robertek   hildako bizi bat zen, bakarrik ,lagunik eta familiarik gabe eta bizitzarekin inongo harremanik gabe bizi zelako. Garai horretan lan asko idatzi zituen, batez ere fugak bere ideiak antolatzeko , baino asko eta asko hautsi egin zituen. Gauza da inorekin komunikatzeko edo harremanik izateko gaitasunik gabe amaitu zuela.  Bi urte beranduago hil zen.


Robertek ez zuen enkarguz konposatzen, baizik eta berak behar zuelako, barruko bere inspirazio eta beharrei erantzuteko. Pianorako obra zoragarri asko idatzi zituen.

Clara beste berrogei urtez bizitu zen eta kontzertuak ematen jarraitu zuen, batez ere  Robertek idatzitakoak,

SCHUMANNEN ABESTIAK

 Ç



PIANORAKO KONTZERTUA


PIANORAKO BOSTEKOA


2017(e)ko martxoaren 27(a), astelehena

UDABERRIA

ANTONIO LUCIO VIVALDI (1678-1741)


















ROBERT SCHUMANN (1810-1856)












JOHANN STRAUSS  semea ( 1825-1899)
















XABIER LIZARDI (1896-1933)








XABIER LETE (1944-2010)




2017(e)ko martxoaren 9(a), osteguna




PABLO SARASATE      (1844-1908)


Pablo Sarasate 1844. urteko martxoaren 10ean jaio zen, Iruñeko San Nikolas kalean, eta bataiatu zutenean Martin Meliton izena jarri zioten. Lehenbiziko musika irakaslea aita bera izan zuen.
A Coruñan eman zuen jendaurreko lehenbiziko kontzertua, 1852an, zazpi urte zituela.
1853an, Martinek Madrilera joateko bidea izan zuen, Espoz Minako kondesak eman zion pentsio bati esker. Espainiako hiriburuan Manuel Rodrigezekin ikasi zuen, biolinista handia. 1854ko martxoaren 23an aurreneko emanaldia egin zuen Errege Antzokian. 1855eko maiatzean, Isabel II.a erreginaren aurrean aritu zen, eta horrek  beste pentsio bat ematea erabaki zuen Parisen ikasketak hobetu ahal izateko.

1855eko uztailean, amak lagunduta, Martinek Pariserako bidea hartu zuen. Abuztuan Baionara iritsi eta han ama hil zen, koleraren ondorioz.  Martinek 11 urte zituen. Baionan Espainiako kontsul zenak, Sarasateren ardura hartu zuen eta Parisera lagundu zion. Nafarroako Diputazioak beste pentsio bat eman zion, eta, beraz, hiru  laguntza izan zituen, Isabel II.arena eta Espoz Minako kondesarena kontuan hartuta. Parisen, Théodore Lassabathie Kontserbatorioko administrariak eta haren emazteak hartu zuten, eta azken hori Sarasateren amatzako izan zen ia-ia.
1856ko urtarrilean, Parisko Kontserbatorioan onartua izateko azterketa gainditu zuen.
Sarasate gaztearen eta gainerakoen artean zeuden desberdintasunak lehen mailako birtuoso baten, eta orkestrako biolinista perfektu baten artean zeuden desberdintasun berberak ziren.
Sarasatek Kontserbatorioan ikasten jarraitu zuen 1859. urtea arte.





URTE ZAILAK. Bohemio bizitza Parisen
Kontserbatorioan aritu ondoren, Sarasatek haur mirari izateari utzi eta biolinaren birtuoso moduan bidea egin behar zuen . 1857tik aurrera, eta batik bat 1860ko hamarkadan, Parisko musika aretoetara maiz joaten zen. Gainera, Paristik kanpo bere burua ezagutarazteko asmoz, bidaiatzen hasi zen: Bartzelona eta Madril (1860), Londres (1861), Baden (1862), Bordele eta Frantziako beste hiri batzuk (1863), Spa eta Saint-Malo (1864), Bucarest (1869).

Urte horietan, berak ondutako lanak ezagutarazten hasi zen, eta arrakasta handia izan zuen. Horrez gain, ganbera musika lantzen zuen eta beste musikagile batzuen lanak jotzen zituen. 
Ameriketan  lehen  itzulia egin zuen (1870-1872) . Bi urte iraun zuen bidaia nekagarrian Sarasatek Ipar Amerikako ekialdeko eta Canadako hiri nagusiak bisitatu zituen, eta Hego Amerikako zati batean, Caracas eta Valparaíso artean, ibili zen. New Yorken, Sarasatek Max Bruchen biolinerako lehen kontzertua estreinatu zuen Ameriketako lurretan.



Ameriketatik itzuli zenean, 1872ko udaberrian, artista ospetsua zen.





Ameriketan izan zituen arrakasten ondotik, Pablo Sarasate izen artistikoa hartu zuen, eta bakarlari ibilbideari ekin zion eromenezko moduan Europa osoan.
Pablo Sarasatek Europa eta Amerika irabazi zituen, bere biolinak entzuleak liluratzeko zuen gaitasunari esker: gozatze perfektua, dotoretasuna, birtuositate behartu gabea eta, batez ere, soinu garbia, aratza eta gardena. Entzuleei zirrara eragiten zien oso modu bizian.

1876a urte erabakigarria izan zen.  Sarasatek  Alemania bereganatu nahi zuen.
Lehenbiziko erasoa hiriburuan egin zuen, Berlinen, eta Sarasate ez zen onik atera... gutxienez, kritikarien hitzetatik:  besteak beste, “zirkorako musika” eta “Espainiako dantza hain txarra, ezen ez baita ezta landua edo ikasia ere” jotzeaz. Hala eta guztiz ere, handik hilabetera, errotik aldatu zen egoera. Vienan sekulako arrakasta lortu zuen. Vienan aritu eta gero, Alemaniara itzuli zen, eta han hainbat hamarkadatan, hil arte, iraun zuen harreman suhar eta leial baten oinarriak ezarri zituen.

Alemania eta Austria menderatzea erabakigarria izan zen Sarasateren etorkizunerako: handitzen ari zen ospea sendotu egin zen, musikari eta interpretatzaile nabarmengarriekin harreman estuak izateko aukera eman zion, eta, gainera, 1877an bere bizitzan garrantzizkoa izan zen elkartze bat gertatu zen: Frankfurt am Mainen Otto Goldschmidt pianista alemaniarra ezagutu zuen. Aurrerantzean ohiko laguntzailea, idazkaria, agentea eta lagun pertsonala izan zuen.




MITOA SENDOTZEA. 

1880ko hamarkadatik aurrera Sarasatek mundu osoan itzuliak egiteari eman zion bizia. Kontzertuetara jende mordoa joaten zen, eta etengabeak izan ziren egin zizkioten omenaldiak eta eman zizkioten sari ohoregarriak.

  
1880 hamarkada horretan, Berthe Marx pianista handia Sarasateren ohiko laguntzaile ibili zen zenbait itzulitan.

1889ko azaroa eta 1890eko apirila bitartean Ameriketako bigarren bira egin zuen. Oraingoan guztiz arrakastatsua izan zen. Ibilaldi bizia eta nekagarria izan zen, eta Ameriketako Estatu Batuetako hirietan, Kanadan eta Mexikon ibili zen. Hurrengo urteetan, Europa osoan itzuliak egiten jarraitu zuen: Herbeheretan, Belgikan, Errusian, Italian, Espainian... Hala ere, nagusi izan ziren Erresuma Batura, Alemaniara eta Frantziara egindako bidaiak. Sarasateren ospea sendotu egin zen: mito bihurtu zen. Arrakastak etengabeak izan ziren ordutik aurrera, hil zen urtea arte.
Errepertorioa osatzeko, beti jotzen zituen lan klasikoak eta musikagile garaikideen lanak. Azken lan horietako batzuk berari eskainitakoak ziren. Bakarlari birtuoso moduan egin zuen lana ez ezik, oso ezaguna ez den beste alor bat ere landu zuen hamarkada horietan: ganbera musika osatutako laukotearekin.


Hil zen urtean, uztail bakoitza iristen zenean bezalaxe, Sarasate San Fermin jaietara joan zen eta lau kontzertu eman zituen. Handik bi hilabetera, Biarrizko etxean hil zen, 64 urte zituela. Biriketan zuen gaixotasuna okertu egin zen eta, ondorioz, hil egin zen.

Sarasate zezenzale amorratua zen eta bere oholtza izaten zuen Iruñeko zezen-plazan sanferminetan. Musika apaingarriak jarri ohi ziren bertan. Zenbait alditan, gainera, zezenketaren buru izaten zen.

1900ean, Iruñeko Udalak Sarasate hiriko seme kutun izendatzea erabaki zuen, eta 1902an gauzatu zen hori. 1903an, gainera, Udalak hiriko pasealeku.

PABLO SATRASATEREN ONDAREA

1893ko testamentuan, Sarasatek Iruñeko Udalari objektu anitz utzi zizkion : bere artelan bilduma, sariak, makilak... eta bere biolin batzuk.  1894 eta 1897 artean, biolin-jotzaileak hainbat objektu eman zizkion Udalari, zilarrezko koroak eta bitxi batzuk, esaterako. 1908an hil ondoren, Iruñeko Udalak museo areto bat egokitu zuen udaletxe zaharreko azken solairuan. Eraikin barrokoa eraitsi zenez, 1951n kendu behar izan zen museoa. Hamalau urteren buruan, Agoitz kaleko Pablo Sarasate Kontserbatorioko beheko solairuan jarri zen ondarea, 1965ean, kontserbatorioa inauguratu zen urtean.  Han egon zen 1977a arte. Hamalau urte iragan ziren museo areto berria inauguratu arte. Areto hau kokaturik zegoen San Joan bataiatzailea Apaiztegi zaharreko kaperan, Merkatuko kalean, Udal Artxibategia dagoen egoitzan. Han egon zen 1991tik 2008 arte. Orduantxe egokitu zen egungo erakusketa aretoa, zaharberritu zen Kondestablearen Jauregian, Kale Nagusian.

Pablo Sarasateren testamentua Parisen egin zen 1893ko irailaren 28an:

''Iruñeko Udalari honako hauek uzten dizkiot oinordetzan: nire erlojuak, gorbata orratzak, eraztunak, diamanteak dituzten bitxiak, sariak, koroak, palmak, agiriak, brontzezko objektuak, koadroak, bustoak eta oroigarriak. Bilduma hau beira-arasa berezi batean erakutsi beharko da. Bertan jarri beharko da objektu bakoitzaren jatorria.
Halaber, oinordetzan uzten dizkiot nire bi biolinak, Vuillaume eta Gand izenekoak (azken hau Parisko Kontserbatorioan lehen sari gisa eman zidaten), baita nire arkuak ere... Biolin hauek erakutsiko dira artista-oroigarriak gordetzen dituen beira-arasa horretan, hautsetik eta hezetasunetik behar bezala babesturik.
Aipatu Udalari oinordetzan uzten dizkiot Parisko nire gelan dauden mota guztietako altzariak eta altzari objektuak...
Oroigarriak eta musika tresnak dituen bilduma guztia, baita altzari guztiak ere, gela berezi batean jarri beharko dira. Gelak nire izena izan beharko du eta herritarrek inolako arazorik gabe bisitatu ahalko dute''.